Taternictwo Jaskiniowe
Początki speleologii tatrzańskiej należy szukać po słowackiej stronie Tatr, gdzie na początku XVII wieku rektor liceum w Kieżmarku, Georg Bohusch prowadził eksploracje najpiękniejszych, krasowych jaskiń Tatr Bielskich, a po nim tradycje tę z zapałem kontynuowali bracia Bucholtzowie i wielu innych. Pionierem polskiego taternictwa jaskiniowego był poeta Seweryn Goszczyński, który w 1832 r. jako pierwszy uwieczniony na piśmie turysta zwiedził Jaskinię Wodną pod Pisaną w Dolinie Kościeliskiej. Sportowy kierunek poznawania tatrzańskich jaskiń rozpoczęli Mariusz Zaruski oraz bracia Tadeusz i Stefan Zwolińscy, którzy w ciągu kilkudziesięciu lat działalności speleologicznej zdołali zbadać blisko 70 jaskiń tatrzańskich. W 1923 r. utworzono w Zakopanem pierwszą organizację speleologiczną – Klub Speleologiczny przy Sekcji Przyrodniczej TT. Po II wojnie światowej obserwowano gwałtowny wzrost liczby turystów – speleologów trudniących się eksplorowaniem jaskiń. W 1950r. powstał w Krakowie Klub Grotołazów. Odkrywano i zdobywano coraz trudniejsze jaskinie, organizowano wielodniowe wyprawy eksploracyjne, zaczęto stosować technikę nurkową. Ustanawiano rekordy głębokości – w owym czasie jaskinie tatrzańskie pod względem głębokości były na pierwszych miejscach światowych rankingów. Jeszcze w latach sześćdziesiątych w pierwszej dziesiątce znajdowała się Wielka Śnieżna Jaskinia, z blisko 800 m głębokości otchłanią. Wszelkie organizowanie wypraw i planów o charakterze eksploracyjno – turystycznym, a także szkoleniem instruktorskim zajmuje się Komisja Taternictwa Jaskiniowego PZA. Kluby i sekcje speleologiczne działają przy organizacjach turystycznych i sportowych, uczelniach bądź jako samodzielne stowarzyszenia.
W Tatrach Polskich zaledwie kilka jaskiń zostało udostępnionych do zwiedzania i są to jaskinie Dziura, Mroźna, jako jedyna w pełni oświetlona, Smocza Jama, Raptawicka, Obłazkowa i Mylna zostały udostępnione dla ruchu turystycznego. Wszystkie pozostałe można zwiedzać i eksplorować po poinformowaniu odpowiedniego organu i uzyskaniu zezwolenia, wydawanego przez TPN organizacjom i członkom organizacji speleologicznych.
Podstawowe szkolenia speleologiczne, które odbywają się cyklicznie w większości klubów w całym kraju, prowadzą zweryfikowani instruktorzy taternictwa jaskiniowego PZA. W Tatrach regularnie organizowane są międzynarodowe manewry szkoleniowe, obejmujące między innymi ratownictwo jaskiniowe.
Powstało wiele legend o charakterze ludowo – krajoznawczym o jaskiniach tatrzańskich. Najsłynniejsze opowiadają się historie o Maurycym – jedynym i absolutnym władcy podziemi tatrzańskich, który ma siedzibę w Jaskini Czarnej. W odróżnieniu od złośliwych duchów i innych stworów zaczerpniętych z podań ludowych, Maurycy to dobry i łaskawy władca i cechuje go przede wszystkim duże poczucie humoru. Chętnie psoci i w niegroźny sposób dokucza początkującym grotołazom, nazywanym niekiedy strusiami, zdobywać niezbędne doświadczenia. Żywa jest historia o straszliwych jamnikach jaskiniowych, które drą ostrymi zębami nawet najmocniejsze kombinezony.

Taternictwo
Szczegółowe zasady uprawiania taternictwa na terenie TPN regulują przepisy Porozumienia zawartego pomiędzy Dyrekcją Parku a Polskim Związkiem Alpinizmu.

Obecnie dla taterników zrzeszonych w PZA dostępne są następujące tereny:

• w rejonie Morskiego Oka: drogi w obrębie grani i leżących poniżej ścian skalnych na obszarze od Białczańskiej Przełęczy Niżniej do Wrót Chałubińskiego;
• w rejonie Doliny Pięciu Stawów Polskich: drogi na terenie od szczytu Świnicy po przełęcz Zawrat, pomiędzy granią a czerwonym szlakiem oraz w obrębie Orlej Perci i leżących poniżej ścian, od Zawratu do Przełęczy Krzyżne;
• w rejonie Doliny Stawów Gąsienicowych: drogi od Żółtej Przełęczy do Przełęczy Świnickiej.

Wspinaczka w innych rejonach (np. w Tatrach Zachodnich) wymaga każdorazowo uzyskania zezwolenia TPN, co wcale nie jest łatwe. Obowiązuje zasada dojścia do dróg wspinaczkowych i powrotu najkrótszą trasą od/do oznakowanego szlaku turystycznego.
W oparciu o oddzielne umowy PZA dzierżawi od TPN obozowiska taternickie: Szałasiska, Rąbaniska i Polanę Rogoźniczańską (głównie dla grotołazów).
Wymienione uprawnienia przysługują wyłącznie członkom organizacji zrzeszonych w PZA, którzy legitymują się ważną kartą taternika PZA oraz odpowiednią legitymacją klubową.
Kartę Taternika mogą uzyskać ci, którzy ukończyli letni kurs taternicki (zdali egzamin), prowadzony przez Centralny Ośrodek Szkolenia PZA Betlejemka, znajdujący się na Hali Gąsienicowej lub przez uprawnionego instruktora PZA. Przed szkoleniem tatrzańskim należy ukończyć kurs teoretyczny i skałkowy, przeprowadzony przez uprawnione kluby lub jedną z licznych prywatnych szkół wspinaczkowych.
Szkoły wspinaczkowe ogłaszają się w czasopismach specjalistycznych, w których można też znaleźć więcej informacji o wydarzeniach górskich w Polsce i na świecie.
Na terenie TANAP – u obowiązują następujące zasady dla uprawiających taternictwo:

• Taternictwo mogą uprawiać tylko te osoby, które zrzeszone są w krajowych związkach alpinistycznych.
• Na tereny taternickie leżące poza siecią szlaków turystycznych mogą wchodzić taternicy jedynie w celu wspinaczkowym na drogi o stopniu trudności wyższym niż II (dość trudne) w klasyfikacji taternickiej pod warunkiem, że wykorzystują oni podchodząc pod ścianę najmniej szkodliwą trasą z punktu widzenia ochrony przyrody. Drogi o stopniu trudności I i II (nieco trudne i dość trudne) mogą być w sezonie letnim wykorzystywane tylko w zejściu. Każdy taternik zobowiązany jest do posiadania przy sobie ważnej legitymacji ze swojego związku alpinistycznego. Do wzięcia ze sobą osoby trzeciej, która nie posiada uprawnień na zejście ze szlaku, upoważnieni są tylko instruktorzy alpinizmu w czasie kursu taternickiego, lecz potrzebne jest na to specjalne zezwolenie dyrekcji TANAP.
• Nie zezwala się na noclegi poza schroniskami. W szczególnych przypadkach można wyjątkowo rozbić biwak podczas wyprawy. O planowanych kilkudniowych przejściach np. główną granią Tatr należy wcześniej powiadomić pisemnie dyrekcję TANAP. Taternicy mają do swojej dyspozycji wysokogórskie obozowisko na Polanie pod Wysoką w Dolinie Białej Wody.
• Przed wyjściem na wspinaczkę taternicy zobowiązani są zostawić wiadomość, gdzie i na jaką drogę idą, w schronisku w „Książce wyjść” lub w bazie noclegowej. Jeżeli będzie podany czas powrotu to przekroczenie go o 6 godzin będzie traktowane jako przekroczenie czasu alarmowego i HS rozpocznie akcję ratunkową. Przy zorganizowanych grupach po przekroczeniu czasu alarmowego, kierownik grupy jest zobowiązany do wszczęcia akcji ratunkowej wraz z pozostałymi członkami grupy.
• W okresie zamknięcia szlaków tatrzańskich tj. od 1 listopada do 30 czerwca, taternicy podchodzący pod ścianę lub wracający ze wspinaczki, mogą korzystać ze znakowanych szlaków, które w tym czasie dla pozostałych użytkowników są zamknięte. Mogą też dla ułatwienia poruszania się używać nart, jednak wyposażenie ich musi jednoznacznie wskazać, że podejmą oni wejście taternickie a nie skialpinistyczne.
• Tereny zamknięte dla działalności taternickiej i turystycznej z wyjątkiem przechodzących tam znakowanych szlaków turystycznych:
  -całe Tatry Bielskie z wyjątkiem szlaku z Doliny Monkowej na Szeroką Przełęcz Bielską;
  -Dolina Kołowa ze wszystkimi przylegającymi kotłami i ścianami, jak również część Doliny Czarnej Jaworowej ograniczona od południa Czarnym Potokiem i granią Śnieżnych Turni;
  -Huncowska Kotlinka z południowo – wschodnią częścią Rakuskiej Czuby;
  -Masyw Szerokiej Jaworzyńskiej aż po Żabi Jaworowy Wierch, Dolina Rówienek, Dolina Świstowa, górna część Doliny Białej Wody i cała grań Młynarza włącznie z Doliną Żabią Białczańską (południową granicę tego obszaru tworzy linia: Żabi Szczyt Wyżni – Ciężki Staw – Kacza Siklawa – Litworowy Staw – Rohatka); taternicy i uprawnieni przewodnicy tatrzańscy mogą wchodzić do Doliny Ciężkiej po nieznakowanym szlaku wzdłuż Potoku Ciężkiego;
  -Dolina Sławkowska włącznie ze skalnymi ścianami, aż po Granaty Wielickie, na które wejście i zejście jest też zabronione, tak dla taterników, jak i przewodników;
  -Dolina Stwolska, ograniczona od północny granią Tępa – Kończysta i od południa Magistralą Tatrzańską;
  -obszar Krywania ze wszystkimi przylegającymi graniami i dolinami tj. Dolina Niewcyrka, Krywańskie Koryto, Szkaradny Żleb, Dolina Ważecka; od północnego – wschodu granicę tworzy grań Hrubego, a wschodnią granicę tworzy grań od siodełka po Ostrą;
  -Tatry Zachodnie – oprócz zimowego przejścia granią główną od 21 grudnia do 21 marca, które należy wcześniej zgłosić w HS TANAP Tatry Zachodnie – Południe albo Północ, działalność taternicka jest zabroniona; wyjątkiem są skałki szkoleniowe poza rezerwatami przyrody.

INFORMACJE DLA TATERNIKÓW
Obozowiska taternickie.
W roku 2004 obozowiska na Polanie Rąbaniska, na Polanie Szałasiska, na Polanie Rogoźniczańskiej czynne będą od 1 lipca do 31 sierpnia.
Obiekt COS „Betlejemka” czynny jest cały rok.
Noclegi w „Starym Schronisku” przy Morskim Oku od 5 stycznia do 5 kwietnia 2004 r.
Opłaty za noclegi wynoszą:
1.            dla osób będących członkami organizacji zrzeszonych w PZA i posiadających legitymację klubową z opłaconymi składkami (minimum – 2003 r.):

• obozowiska i „Stare Schronisko” – 12 zł za nocleg,
• „Betlejemka” – 20 zł za nocleg;

2.            dla wszystkich pozostałych (w tym również rodzin, dzieci i cudzoziemców):

• obozowiska – 15 zł za noc,
• „Betlejemka” – 24 zł za noc;

3.            członkowie honorowi PZA – nieodpłatnie.

Za tę cenę oferujemy: namioty, materace, gaz, środki czystości i higieny, jak również miłą atmosferę.

Rezerwacja bezpośrednio u kierowników obiektów.
Biuro Zarządu PZA
ul. Nowakowskiego 10/12
00-666 Warszawa
tel./fax: (022) 8758505
email: biuro@pza.org.pl

COS PZA „Betlejemka”
Hala Gąsienicowa
34-500 Zakopane
skr. poczt. 399
tel.: (018) 2019124, 0603 424101
email: betlejemka@pza.org.pl

Centra szkoleń w Zakopanem:
-        Centrum Szkolenia Paralotniowego, ul. J. Piłsudskiego 2c,
-        Akademia Latania, ul. Krupówki 63,
-        Eco-Sport, Paralotniowa Szkoła Latania, Nosal, tel. (018) 2066129.
-        GlideClub, ul. Droga do Rojów 11, tel. (018) 2015465.